Αυθυπέρβαση και πολεμικές τέχνες

Η πρακτική της αυθυπέρβασης ( Chun Tzu, Übermensch, Agatsu, etc. )

Νιτσεïκές σκέψεις για τις πολεμικές τέχνες

“Σας διδάσκω τον υπεράνθρωπο. Ο άνθρωπος είναι κάτι που πρέπει να ξεπεραστεί. Τι κάνατε για να τον ξεπεράσετε;”
Σε όλο το βιβλίο του “Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα”, ο Friedrich Nietzsche προσφέρει μια περιγραφή της ανθρώπινης αξίας και του νοήματος ως “αυθυπέρβαση/αυτο-υπερνίκηση”. Υποστηρίζω ότι η μελέτη των πολεμικών τεχνών, από πολλές απόψεις, συνάδει με την πτυχή αυτή, χρησιμεύοντας ως ένα εξαιρετικό όχημα προς εξερεύνηση και απόδειξη της αυθυπέρβασης του Nietzsche.
Ταυτόχρονα, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη την οπτική του Nietzsche για αυθυπέρβαση μπορεί να βοηθήσει να φωτίσει τις πολεμικές τέχνες όχι μόνο ως αντικείμενο μελέτης αλλά, κυρίως, ως συνεχιζόμενη πρακτική αυθυπέρβασης .
Αντλώντας πρωτίστως (αν και όχι αποκλειστικά) από το “Έτσι μίλησε Ζαρατούστρα”, το άρθρο αυτό θα διερευνήσει τη σχέση μεταξύ της πρακτικής των πολεμικών τεχνών και της αυτο-υπερνίκησης του Nietzsche.
Νίτσε και αυθυπέρβαση
Η υπέρβαση, και ιδιαίτερα η αυθυπέρβαση, είναι ένα από τα κεντρικά θέματα του “Έτσι μίλησε Ζαρατούστρα”.
Η υπερνίκηση προκαλεί εικόνες αγώνων, τόσο σωματικών όσο και διανοητικών, όπως όπως συμβαίνει και στις πολεμικές τέχνες, και αυτό είναι σίγουρα ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της έννοιας, οπότε είναι λογικό να ξεκινήσουμε απο εκεί.
Η οπτική του Nietzsche για αυθυπέρβαση έχει μια υγιή δόση αγώνα καθενός με τον εαυτό του αλλά και με άλλους, καθώς κάποιος επιδιώκει να υπερβεί τους περιορισμούς που κουβαλά στις εγγενείς και επίκτητες “αποσκευές” του και να κινηθεί προς όλο και πιο εξελιγμένες εκφράσεις. Αυτές οι εσωτερικές συγκρούσεις με το φόβο, την ανασφάλεια, την άγνοια, την πλεονεξία, τη μικρότητα κλπ, είναι όλα μέρος της συνεχιζόμενης διαδικασίας αυθυπέρβασης. Τελικά, όπως θα δούμε, αγωνιζόμαστε και ξεπερνάμε τον (μικρο)εαυτό μας με αυτόν τον τρόπο ώστε να ανταποκριθούμε στις δυνατότητές μας ως πλήρη ανθρώπινα όντα.
Ο αγώνας με τους άλλους μπορεί συχνά να τελειοποιήσει και να διευκολύνει αυτή την εσωτερική διαδικασία, υπό την προϋπόθεση ότι εκείνοι με τους οποίους αγωνιζόμαστε είναι σε θέση να προσφέρουν μια πραγματική πρόκληση και δεν είναι απλώς σάκοι εκτόνωσης ή εύκολοι στόχοι. Με άλλα λόγια, δεν πρέπει να αναζητήσουμε εκείνους που μπορούν εύκολα να νικηθούν αλλά, μάλλον, εκείνους, των οποίων τα ταλέντα και οι ικανότητες θα προσφέρουν το είδος της πρόκλησης που απαιτείται για να δοκιμάσουμε πραγματικά τις ικανότητές μας. Επιπλέον, οι αγώνες με τον εαυτό μας και με τους άλλους είναι επίσης συνδεδεμένοι μεταξύ τους, διότι αγωνιζόμενος με άλλους βελτιώνω κι επομένως υπερνικώ τον εαυτό μου και αγωνιζόμενος με τον εαυτό μου, κάνω τον εαυτό μου πιο αξιόλογο και πολύτιμο αντίπαλο.
Σύμφωνα με τον Nietzsche, η ανθρωπότητα, τόσο ως άτομα όσο και ως σύνολο, είναι μια γέφυρα και όχι ενα τέλος. Η υπερνίκηση, η δημιουργία, η εκτίμηση, η ανάπτυξη, η αλλαγή, η ωριμότητα, η πάλη, είναι τα επαναλαμβανόμενα θέματα στο κυρίαρχο σώμα της θεωρίας του Nietzsche, τα οποία δίνουν έμφαση στις διαδικασίες της επίτευξης/δημιουργίας παρά στις καταστάσεις ύπαρξης/στασιμότητας.
Ο υπεράνθρωπος (ή o Chun Tzu κατα τον Κομφούκιο) είναι μια ιδέα, είναι κάτι για το οποίο αγωνιζόμαστε (μια γέφυρα και όχι ένα τέλος). Η αυθυπέρβαση, λοιπόν, δεν είναι μια τελική κατάσταση που πρέπει να επιτευχθεί. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί κανείς να πει “τώρα έχω ξεπεράσει τον εαυτό μου, το έργο μου τελείωσε εδώ”. Αντίθετα, η αυθυπέρβαση πρέπει να νοείται ως μια ατέρμονη διαδικασία αυτοκριτικής και αυτοβελτίωσης. Τη στιγμή που κάποιος παραιτείται από αυτή τη διαδικασία ή αποφασίζει πως έχει τελειωθεί και ολοκληρωθεί, είναι η στιγμή που παύει να εννοείται ως πλήρης ανθρωπος, στην σημαντικότερη ενσάρκωση αυτού.
Αυτοπεποίθηση στις πολεμικές τέχνες
Για ρητορικούς σκοπούς, περιορίζω τον ορισμό μου για τις “πολεμικές τέχνες” ώστε να συμπεριληφθούν μόνο τα στυλ και τα συστήματα που μπορούν να ονομαστούν κατά προσέγγιση “παραδοσιακά”, διότι δίνουν έμφαση στην εσωτερική κατάρτιση, τον σεβασμό των (συχνά αρχαίων) ριζών του στυλ ή της τέχνης, όσο και στην πρακτικότητα και αποτελεσματικότητα.
Με την πάροδο του χρόνου, οι πολεμικές τέχνες έχουν γίνει κάτι περισσότερο από ένα απλό μέσο για έναν (ομολογουμένως σημαντικό) σκοπό, έχουν γίνει πραγματικά μια τέχνη. Με λίγα λόγια, οι πολεμικές τέχνες λειτουργούν στην εποχή των όπλων με έναν τρόπο ανάλογο με την καλλιγραφία σε μια εποχή e-mail. Έτσι, μετατρεπόμενη από ένα όργανο βίας και επιθετικότητας, η μελέτη και η πρακτική των πολεμικών τεχνών έγινε κάτι όμορφο, έστω και αν κανείς δεν έχει οιαδήποτε προσδοκία (ή ακόμα και επιθυμία) να χρησιμοποιήσει ποτέ τις πολεμικές τέχνες για πραγματικά βίαιους σκοπούς .
Ο εξασκών την μαχητική τέχνη δεν προσδοκά ποτέ να την τελειοποιήσει πραγματικά. Αυτό μπορεί να είναι μόνο μια συνεχής προσπάθεια. Είναι στο χαρακτήρα της ως διαδικασία ότι οι πολεμικές τέχνες μπορούν να κατανοηθούν καλύτερα ως ένα είδος Νιτσεïκής αυθυπέρβασης.
Θυμηθείτε ότι η αληθινή αξία της ανθρωπότητας αποδεικνύεται μέσω της αντίστασης και της υπερνίκησης της ακαμψίας και της στασιμότητας των πεποιθήσεων, των αξιών και των «αληθειών». Όταν κάποιος αρχικά επιδοθεί στην προπόνηση, μπαίνει σε μια επίπονη και επίμονη διαδικασία η οποία
απαλλάσσει τον εαυτό του από παλιές συνήθειες, τόσο σωματικές όσο και διανοητικές. Αυτός -ή εργάζεται για τη διαμόρφωση νέων συνηθειών και αξιών με βλέψεις προς ένα ιδανικό που ποτέ δεν κατακτάται πλήρως (όπως βελτιώνεται κάποιος, είναι σε θέση να αντιλαμβάνεται με περισσότερη λεπτομέρεια βάθος και πλάτος, να αποκαλύπτει όλο και περισσότερα στρώματα ατέλειας). Πάρτε, για παράδειγμα, την εξάσκηση των φορμών(forms,katas). Η βελτίωση των στάσεων, η ταχύτητα και η ακρίβεια των ποδιών και των χεριών, η σαφήνεια και η εστίαση του νου, η ισορροπία, η δύναμη και ο συντονισμός – αυτά είναι καθήκοντα που αναλαμβάνει και οφείλει να εξασκεί σταθερά και υπομονετικά ο κάθε ασκούμενος. Καθώς κάποιος γίνεται όλο και περισσότερο εξοικειωμένος και άνετος με τις κινήσεις μέσω της επανάληψης, επιτυγχάνει τελικά όλο και καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας τους.
Αυτό συμβαίνει σε δύο επίπεδα. Πρώτον, καθώς κάποιος ασκεί μια τεχνική ή φόρμα, καταλαβαίνει καλύτερα πώς και γιατί λειτουργεί και πώς μπορεί να βελτιωθεί. Όσοι έχουμε εκπαιδευτεί σοβαρά για κάποιο χρονικό διάστημα μπορούμε να ανακαλέσουμε στιγμές που, μετά την νιοστή επανάληψη μιας τεχνικής ή φόρμας, κάτι νεο μας αποκαλύφθηκε, κάτι ακόμα “ξεκλείδωσε” και φτάσαμε να κατανοήσουμε αυτή με έναν εντελώς νεο, διαφορετικό τρόπο. Αλλά, προφανώς, η τελειότητα αυτών των τεχνικών ή φορμών δεν επιτυγχάνεται ποτέ. Θα μπορούσαμε πάντα να χρησιμοποιήσουμε περισσότερη πρακτική, περισσότερη εκπαίδευση, μιάς και υπάρχει πάντα περιθώριο βελτίωσης.
Η πρακτική των πολεμικών τεχνών γίνεται για το ίδιο το ταξίδι, όχι για τον προορισμό. Ή, όπως ίσως προτιμά ο Nietzsche, γίνονται για την εξέλιξή μας, και όχι για όποια τελική επίτευξη. Έτσι, ο πολεμικοτεχνίτης αφιερώνεται σε μια ατελείωτη διαδικασία αυτοβελτίωσης και αυτοκριτικής, εισδύοντας σε μια καλλιτεχνική διαδικασία αυτο-έκφρασης. Μέσα από την εκπαίδευσή του ουσιαστικά αναδημιουργεί τον εαυτό του με σαφή και συνειδητό τρόπο. Αυτό είναι, σε μεγάλο βαθμό, το γιατί οι πολεμικές τέχνες χρησιμεύουν ως τέλειο παράδειγμα της Νιτσεϊκής αυθυπέρβασης. Ένας καλός εκπαιδευτής μπορεί να κάνει μια τεράστια διαφορά στην ποιότητα της εκπαίδευσής κάποιου, αλλά στο τέλος, η αξία της διδασκαλίας εξαρτάται από την αυτοπειθαρχία, την υπομονή, το κίνητρο ή, συνοπτικά, την προαίρεση του μαθητή. Οι εκπαιδευτές μπορούν να επιδείξουν, να διορθώσουν, να τιμωρήσουν και βοηθήσουν με οποιονδήποτε τρόπο τον μαθητή να μάθει και να βελτιώσει το υλικό. Ο μαθητής οφείλει από μόνος του να αναλάβει και να εξασκήσει αυτό που διδάχθηκε και μόνο μέσω αυτής της σταθερής διαδικασίας μπορεί να πούμε ότι κατανοεί και μαθαίνει πραγματικά την τεχνική.
Πράγματι, οι καλύτεροι εκπαιδευτές δεν είναι πάντοτε εκείνοι με τα περισσότερα τρόπαια ή τις πιο αποτελεσματικές τεχνικές ή τις ωραιότερες φόρμες, αλλά μάλλον εκείνοι που μπορούν καλύτερα να κινητοποιήσουν, να καθοδηγήσουν και να εμπνεύσουν τους μαθητές τους στην άσκηση της πειθαρχίας και αυθυπέρβασης.Οι πολεμικές τέχνες είναι, κατ ‘αυτόν τον τρόπο, μια εσωτερικά κατευθυνόμενη προσπάθεια η οποία απαιτεί συνεχή κατάρτιση και μεγάλη συσσώρευση, τόσο ψυχική όσο και σωματική.
Ο Nietzsche αντιλαμβάνεται τον αληθινό σεβασμό ότι δεν είναι μόνο ανεκτικός στην κριτική, αλλά και απαιτεί κριτική συσχέτιση με το αντικείμενο του σεβασμού μας. Η πρακτική των πολεμικών τεχνών απαιτεί σεβασμό στην παράδοση, αλλά ο σεβασμός δεν νοείται ως τυφλή συμμόρφωση ή υποταγη. Πράγματι, όπως και η αληθινή φιλία, για τον Nietzsche και τον Αριστοτέλη, απαιτεί μια προθυμία να αμφισβητήσει τον φίλο σε μια υγιή προσπάθεια να τον βοηθήσει να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του. Ο πραγματικός σεβασμός φέρνει μαζί του μια προθυμία αμφισβήτησης και κριτικής με σκοπό την επιδίωξη της αριστείας. Για άλλη μια φορά, αυτό που είναι σημαντικό δεν είναι το να ακολουθηθεί μια παράδοση ή να ασκηθεί μια αρχαία μορφή τέχνης, αλλά το πώς προσεγγίζεται η παράδοση ή η μορφή τέχνης. Θα πρέπει να προσεγγίσουμε τις παραδοσιακές πτυχές των πολεμικών τεχνών κατά τρόπο που να είναι σεβαστός, αλλά να είναι ανοικτός σε κριτική και αναθεώρηση. Αυτό είναι απολύτως σύμφωνο με την άποψή μου ότι οι πολεμικές τέχνες μπορούν να γίνει κατανοητές ως εκδήλωση αυθυπέρβασης. Η παράδοση, με άλλα λόγια, δεν είναι ένα σταθερό πρότυπο στο οποίο πρέπει να προσκολλάται κανείς, αλλά είναι μάλλον ένα ιδεώδες που επαναδιαμορφώνεται συνεχώς καθώς όλο και περισσότερο εξοικειωνόμαστε με αυτό.
Πέρα από τις Πολεμικές Τέχνες
Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάτι μοναδικό ή απαραίτητο στις πολεμικές τέχνες από αυτή την άποψη. Το να είσαι πολεμικοτεχνίτης, με άλλα λόγια, δεν είναι η οικουμενικώς απαραίτητη προϋπόθεση για να θεωρηθεί η εξάσκηση ενός αθλητή ως αυθυπέρβαση. Μια ίδια αντιστοιχία θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε οποιαδήποτε αθλητική προσπάθεια και ότι δεν υπάρχει τίποτα ιδιαίτερο στις πολεμικές τέχνες, ως τέτοιες, από αυτή την άποψη. Προπονούμενος στο ποδόσφαιρο κάποιος θα μπορούσε να το αντιμετωπίσει με τον ίδιο τρόπο, και έτσι η προσπάθεια προς μια ανέφικτη τελειοποίηση των δεξιοτήτων κάποιου ως τερματοφύλακα θα μπορούσε να είναι ένα είδος αυθυπέρβασης. Αυτό είναι σίγουρα αλήθεια. Αν κάποιος προσέγγιζε οποιαδήποτε αθλητική προσπάθεια εμφορούμενος απο ένα παρόμοιο πνεύμα, τότε σίγουρα πληροί τα κριτήρια για την αυθυπέρβαση που έχει αναλυθεί εως εδώ. Αυτό, ίσως, που ξεχωρίζει τις πολεμικές τέχνες είναι η έκταση στην οποία είναι ευνοϊκές για το είδος προσέγγισης που περιγράφω εδώ. Είναι μέρος του ίδιου του ήθους (ήθος=έθος=συνήθεια/χαρακτήρας) των πολεμικών τεχνών ότι κάποιος προσεγγίζει την άσκησή του με τον τρόπο αυτό.
Επομένως, το επιχείρημά μου δεν είναι ότι μόνο με τις πολεμικές τέχνες αυτές οι πτυχές και δυνατότητες πραγματοποιούνται, αλλά ότι οι πολεμικές τέχνες είναι ιδιαίτερα κατάλληλες για αυτή την κατανόηση. Κάνοντας sparring, για παράδειγμα, είναι κατά κύριο λόγο ένα είδος εκπαίδευσης, και μέσω των ανταγωνιστικών πτυχών του, καταλήγουμε σε μια καλύτερη κατανόηση των δικών μας αδυναμιών ώστε να βελτιωθεί περαιτέρω η εκπαίδευσή μας. Τα τουρνουά επίσης, όταν εφαρμόζονται ορθά, συμμετέχουν στην ίδια λειτουργία. Ο διαγωνισμός του ασκούμενου σε τουρνουά(όπως και στο sparring) δεν είναι ο στόχος αλλά μάλλον ένας τρόπος να γιορτάσει και να διερευνήσει περαιτέρω την πρόοδό του. Για τον Nietzsche, είναι και δια του ανταγωνισμού που φτάνουμε καλύτερα και πληρέστερα να γνωρίζουμε τα δικά μας πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, ώστε να τα ξεπεράσουμε.
Το ίδιο ισχύει για τις πολεμικές τέχνες. Δείχνοντας ο αθλητής δημόσια τις ικανότητές του σε άλλους και ανταγωνιζόμενος τους άλλους, ανοίγει τον εαυτό του στην κριτική εξέταση αυτών, κάτι που μπορεί σαφώς να είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για να ξεπεράσει τον εαυτό του. Βέβαια, προφανώς και δεν θα ενσαρκώνεται ή επιδιώκεται αυτό το υγιές πνεύμα της αυτοκριτικής και αυθυπέρβασης σε κάθε τουρνουά ή αγώνα. Δεν είναι ταυτοί όροι ύπαρξης. Υπάρχουν πάντα τουρνουά (και μεμονωμένοι συμμετέχοντες) στους οποίους ο κεντρικός στόχος είναι η ταπείνωση του αντιπάλου – όπου ο στόχος δεν είναι η περαιτέρω εκπαίδευση, αλλά η μονομανής νίκη. Ο τελικός στόχος των πολεμικών τεχνών είναι πάντα η ίδια η εκπαίδευση και, τελικά, περισσότερη και καλύτερη εκπαίδευση. Απώτερο όραμα και επιθυμία η αυθυπέρβαση ως μια εκδήλωση του να εξελίσσεσαι/γίνεσαι, αντι του να φτάσεις/είσαι, και αυτό είναι κάτι ιδιαίτερο στις πολεμικές τέχνες που μοιράζονται πολύ λίγες άλλες αθλητικές επιδιώξεις.
Συμπέρασμα
Η πρακτική των πολεμικών τεχνών, μπορεί να κατανοηθεί φανερά ως ένα είδος ενσάρκωσης και εκδήλωσης της Νιτσεϊκής αυθυπέρβασης. Βλέποντας τις πολεμικές τέχνες μέσω αυτής της οπτικής φωτίζονται σημαντικές πτυχές της μεθοδολογίας και του ήθους των πολεμικών τεχνών.
«Χρειαζόμαστε περισσότερη, καλύτερη, ποιοτικότερη, λεπτομερέστερη εξάσκηση» …. Αυτή είναι από πολλές απόψεις μια σωστή περίληψη της θεώρησης των πολεμικών τεχνών ως οδός αυθυπέρβασης. Δεν μπορεί κανείς να είναι πολεμικός καλλιτέχνης με τη στατική έννοια της κατοχής κάποιας ιδιότητας. Υφίσταται κάποιος ως πολεμικοτεχνίτης μόνο στο βαθμό που προσπαθεί αδιάλειπτα να γίνει η καλύτερη ενσάρκωση αυτού.