Αυθυπέρβαση και πολεμικές τέχνες

Η πρακτική της αυθυπέρβασης ( Chun Tzu, Übermensch, Agatsu, etc. )

“Σας διδάσκω τον υπεράνθρωπο. Ο άνθρωπος είναι κάτι που πρέπει να ξεπεραστεί. Τι κάνατε για να τον ξεπεράσετε;”
Σε όλο το βιβλίο του “Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα”, ο Friedrich Nietzsche προσφέρει μια περιγραφή της ανθρώπινης αξίας και του νοήματος ως “αυθυπέρβαση/αυτο-υπερνίκηση”. Υποστηρίζω ότι η μελέτη των πολεμικών τεχνών, από πολλές απόψεις, συνάδει με την πτυχή αυτή, χρησιμεύοντας ως ένα εξαιρετικό όχημα προς εξερεύνηση και απόδειξη της αυθυπέρβασης του Nietzsche. Αντλώντας πρωτίστως (αν και όχι αποκλειστικά) από το “Έτσι μίλησε o Ζαρατούστρα”, το άρθρο αυτό θα διερευνήσει τη σχέση μεταξύ της πρακτικής των πολεμικών τεχνών και της αυθυπέρβασης όπως την εννοεί ο Nietzsche.
Νίτσε και αυθυπέρβαση :
Η αυθυπέρβαση, είναι ένα από τα κεντρικά θέματα του έπους “Έτσι μίλησε o Ζαρατούστρα”.
Η αυθυπέρβαση προκαλεί εικόνες αγώνων, τόσο σωματικών όσο και διανοητικών, όπως συμβαίνει και στις πολεμικές τέχνες, και αυτό είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της συγκεκριμένης έννοιας, οπότε είναι λογικό να ξεκινήσουμε απο εκεί.
Η οπτική του Nietzsche για αυθυπέρβαση εμφορείται απο μια υγιή δόση αγώνα του καθενός με τον εαυτό του αλλά και σε σχέση με όσους συναναστρέφεται, ενόσω αυτός επιδιώκει να υπερβεί τους περιορισμούς που κουβαλά στις εγγενείς και επίκτητες “αποσκευές” του, κινούμενος προς όλο και πιο εξελιγμένες εκφράσεις του Είναι του. Αυτές οι εσωτερικές συγκρούσεις με το φόβο, την ανασφάλεια, την άγνοια, την πλεονεξία, τη μικρότητα, τη ζήλια κλπ, είναι όλα μέρη της συνεχιζόμενης διαδικασίας αυθυπέρβασης. Τελικά, όπως θα δούμε, αγωνιζόμαστε και ξεπερνάμε τον (μικρο)εαυτό μας με αυτόν τον τρόπο, ώστε να ανταποκριθούμε στις δυνατότητές μας ως πλήρη ανθρώπινα όντα.
Ο αγώνας με τους άλλους μπορεί συχνά να τελειοποιήσει και να διευκολύνει αυτή την εσωτερική διαδικασία, υπό την προϋπόθεση ότι εκείνοι με τους οποίους αγωνιζόμαστε είναι σε θέση να προσφέρουν μια πραγματική πρόκληση και δεν είναι απλώς σάκοι εκτόνωσης ή εύκολοι προσπελάσιμοι στόχοι. Με άλλα λόγια, δεν πρέπει να αναζητήσουμε εκείνους που μπορούν εύκολα να νικηθούν αλλά μάλλον εκείνους, των οποίων τα ταλέντα και οι ικανότητες θα προσφέρουν το είδος της πρόκλησης που απαιτείται για να δοκιμάσουμε πραγματικά τις ικανότητές μας. Επιπλέον, οι αγώνες με τον εαυτό μας και με τους άλλους είναι επίσης συνδεδεμένοι μεταξύ τους, διότι αγωνιζόμενος με άλλους βελτιώνω κι επομένως υπερνικώ τον εαυτό μου και αγωνιζόμενος με τον εαυτό μου, τον καθιστώ πιο αξιόλογο και πολύτιμο αντίπαλο.
Σύμφωνα με τον Nietzsche, η ανθρωπότητα, τόσο ως άτομα όσο και ως σύνολο, είναι μια γέφυρα και όχι ενα τέλος, το μέσον κι όχι ο σκοπός. Η υπερνίκηση, η δημιουργία, η εκτίμηση, η ανάπτυξη, η αλλαγή, η ωριμότητα, η πάλη, είναι τα επαναλαμβανόμενα θέματα στο κυρίαρχο σώμα της θεωρίας του Nietzsche, τα οποία δίνουν έμφαση στις διαδικασίες της δημιουργίας παρά στις καταστάσεις στασιμότητας. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί κανείς να πει “τώρα έχω ξεπεράσει τον εαυτό μου, το έργο μου τελείωσε εδώ”. Αντίθετα, η αυθυπέρβαση πρέπει να νοείται ως μια ατέρμονη διαδικασία αυτοκριτικής και αυτοβελτίωσης. Τη στιγμή που κάποιος παραιτείται από αυτή τη διαδικασία ή αποφασίζει πως έχει τελειωθεί και ολοκληρωθεί, είναι η στιγμή που παύει να εννοείται ως πλήρης ανθρωπος, στην σημαντικότερη εν δυνάμει ενσάρκωση αυτού.
Αυτοπεποίθηση στις πολεμικές τέχνες :
Θα περιορίσω κατά τέτοιο τρόπο τον ορισμό για τις “πολεμικές τέχνες” ώστε να συμπεριληφθούν μόνο τα στυλ και τα συστήματα που μπορούν να ονομαστούν κατά προσέγγιση “παραδοσιακά”, διότι δίνουν έμφαση στην εσωτερική κατάρτιση, τον σεβασμό των (συχνά αρχαίων) ριζών του στυλ ή της τέχνης, όσο και στην πρακτικότητα και αποτελεσματικότητα.
Με την πάροδο του χρόνου, οι πολεμικές τέχνες έχουν γίνει κάτι περισσότερο από ένα απλό μέσο για έναν (ομολογουμένως σημαντικό) σκοπό, έχουν γίνει πραγματικά μια τέχνη. Με λίγα λόγια, οι πολεμικές τέχνες λειτουργούν στην εποχή των όπλων με έναν τρόπο αντίστοιχο της καλλιγραφίας στην εποχή των e-mail. Έτσι, μετατρεπόμενη από ένα όργανο βιας και επιθετικότητας, η μελέτη και η πρακτική των πολεμικών τεχνών έγινε κάτι όμορφο, έστω και αν κανείς δεν έχει οιαδήποτε προσδοκία (ή ακόμα και επιθυμία) να χρησιμοποιήσει ποτέ τις πολεμικές τέχνες για πραγματικά βίαιους σκοπούς .
Ο εξασκών την μαχητική τέχνη δεν προσδοκά να την τελειοποιήσει πραγματικά. Αυτό μπορεί να είναι μόνο μια συνεχής προσπάθεια.
Η αληθινή αξία της ανθρωπότητας αποδεικνύεται μέσω της αντίστασης, της υπερνίκησης της ακαμψίας και της στασιμότητας των πεποιθήσεων, των παγιωμένων αξιών και των αιώνιων «αληθειών». Όταν κάποιος αρχικά επιδοθεί στην προπόνηση, μπαίνει σε μια επίπονη και επίμονη διαδικασία η οποία τον απαλλάσσει από παλιές συνήθειες, τόσο σωματικές όσο και διανοητικές. Αυτός -ή εργάζεται για τη διαμόρφωση νέων συνηθειών και αξιών με βλέψεις προς ένα ιδανικό που ποτέ δεν κατακτάται πλήρως. Πάρτε για παράδειγμα την εξάσκηση των προδιαγεγραμμένων χορογραφιών(forms, katas). Η βελτίωση των στάσεων, η ταχύτητα και η ακρίβεια των ποδιών και των χεριών, η σαφήνεια και η εστίαση του νου, η ισορροπία, η δύναμη και ο συντονισμός – αυτά είναι καθήκοντα που αναλαμβάνει και οφείλει να εξασκεί σταθερά και υπομονετικά ο ασκούμενος. Η επανάληψη φέρνει εξοικείωση και αυτή με τη σειρά της φέρνει κατανόηση, την κατανόηση όσων θέλει η φόρμα “να πει”.
Καθώς κάποιος επαναλαμβάνει μια τεχνική ή φόρμα, καταλαβαίνει καλύτερα πώς αυτή λειτουργεί και πού χρησιμεύει. Όσοι έχουμε εκπαιδευτεί σοβαρά για κάποιο χρονικό διάστημα μπορούμε να ανακαλέσουμε στιγμές που, μετά την νιοστή επανάληψη μιας τεχνικής ή φόρμας, κάτι νεο μας αποκαλύφθηκε, κάτι ακόμα “ξεκλείδωσε” και φτάσαμε να κατανοήσουμε αυτή με έναν εντελώς νεο, διαφορετικό τρόπο. Αλλά ίσως η τελειότητα αυτών των τεχνικών ή φορμών δεν επιτυγχάνεται. Θα μπορούσαμε πάντα να χρησιμοποιήσουμε περισσότερη πρακτική, περισσότερη εκπαίδευση, μιάς και υπάρχει πάντα περιθώριο βελτίωσης.
Η πρακτική των πολεμικών τεχνών γίνεται για το ίδιο το ταξίδι, όχι για τον προορισμό ή όπως ίσως θα προτιμούσε ο Nietzsche, γίνεται για την εξέλιξή μας. Έτσι, ο πολεμικοτεχνίτης αφιερώνεται σε μια τροχιά αυτοβελτίωσης και αυτοκριτικής, εισδύοντας σε μια καλλιτεχνική διαδικασία αυτο-έκφρασης. Μέσα από την εκπαίδευσή του ουσιαστικά αναδημιουργεί τον εαυτό του με σαφή και συνειδητό τρόπο. Αυτό είναι, σε μεγάλο βαθμό, το γιατί οι πολεμικές τέχνες χρησιμεύουν ως τέλειο παράδειγμα της Νιτσεϊκής αυθυπέρβασης. Ένας καλός εκπαιδευτής μπορεί να κάνει μια τεράστια διαφορά στην ποιότητα της εκπαίδευσής κάποιου, αλλά στο τέλος, η αξία της διδασκαλίας εξαρτάται από την αυτοπειθαρχία, την υπομονή, το κίνητρο και τελικώς απο την προαίρεση του μαθητή. Οι εκπαιδευτές μπορούν να επιδείξουν, να διορθώσουν και να βοηθήσουν με οποιονδήποτε τρόπο τον μαθητή να μάθει και να βελτιώσει το υλικό. Ο μαθητής οφείλει από μόνος του να αναλάβει και να εξασκήσει αυτό που διδάχθηκε και μόνο μέσω αυτής της σταθερής διαδικασίας μπορούμε να πούμε ότι κατανοεί και μαθαίνει πραγματικά την τεχνική.
Πράγματι, οι καλύτεροι εκπαιδευτές δεν είναι πάντοτε εκείνοι με τα περισσότερα τρόπαια ή τις πιο αποτελεσματικές τεχνικές ή τις ωραιότερες φόρμες, αλλά μάλλον εκείνοι που μπορούν καλύτερα να κινητοποιήσουν, να καθοδηγήσουν και να εμπνεύσουν τους μαθητές τους στην άσκηση της πειθαρχίας και αυθυπέρβασης. Οι πολεμικές τέχνες είναι κατ ‘αυτόν τον τρόπο, μια εσωτερικά κατευθυνόμενη προσπάθεια η οποία απαιτεί συνεχή κατάρτιση και έντονη σωματική όσο και ψυχική συμμετοχή
Η πρακτική των πολεμικών τεχνών απαιτεί σεβασμό στην παράδοση, αλλά ο σεβασμός δεν νοείται ως τυφλή συμμόρφωση ή υποταγη. Πράγματι, όπως και η αληθινή φιλία, για τον Nietzsche και τον Αριστοτέλη, απαιτεί μια προθυμία να αμφισβητήσει τον φίλο σε μια υγιή προσπάθεια να τον βοηθήσει να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του. Ο πραγματικός σεβασμός φέρνει μαζί του μια προθυμία αμφισβήτησης και κριτικής με σκοπό την επιδίωξη της αριστείας. Για άλλη μια φορά, αυτό που είναι σημαντικό δεν είναι το να ακολουθηθεί μια παράδοση ή να ασκηθεί μια αρχαίας μορφής τέχνη, αλλά το πώς προσεγγίζεται η παράδοση ή η μορφή τέχνης. Θα πρέπει να προσεγγίσουμε τις παραδοσιακές πτυχές των πολεμικών τεχνών κατά τρόπο που να είναι σεβαστός, αλλά να είναι ανοικτός σε κριτική και αναθεώρηση. Η παράδοση, θεωρώ, δεν είναι σωστό να αντιμετωπίζεται ως ένα σταθερό πρότυπο στο οποίο πρέπει να προσκολλάται κανείς, αλλά ως ένα ιδεώδες που επαναδιαμορφώνεται συνεχώς καθώς όλο και περισσότερο εξοικειωνόμαστε με αυτό.
Πέρα από τις Πολεμικές Τέχνες :
Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάτι μοναδικό στις πολεμικές τέχνες από αυτή την οπτική. Το να είσαι πολεμικοτεχνίτης, με άλλα λόγια, δεν είναι η οικουμενική και απαραίτητη προϋπόθεση για να θεωρηθεί η εξάσκηση ενός αθλητή ως αυθυπέρβαση. Μια ίδια αντιστοιχία θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε οποιαδήποτε αθλητική προσπάθεια. Προπονούμενος στο ποδόσφαιρο κάποιος θα μπορούσε να το αντιμετωπίσει με τον ίδιο τρόπο, και έτσι η προσπάθειά του προς την τελειοποίηση των δεξιοτήτων του θα μπορούσε να αποτελεί ένα είδος αυθυπέρβασης. Αυτό είναι σίγουρα αλήθεια. Αν κάποιος προσέγγιζε οποιαδήποτε αθλητική προσπάθεια εμφορούμενος απο ένα παρόμοιο πνεύμα, τότε σίγουρα πληροί τα κριτήρια για την αυθυπέρβαση που έχει αναλυθεί εως εδώ. Αυτό που ίσως ξεχωρίζει τις πολεμικές τέχνες, είναι η έκταση στην οποία είναι ευνοϊκές οι συνθήκες για το είδος προσέγγισης που περιγράφεται εδώ.
Κάνοντας sparring (ελεύθερη αλλά ελεγχόμενη μάχη) για παράδειγμα, μέσω των ανταγωνιστικών πτυχών του καταλήγουμε σε μια καλύτερη κατανόηση των δικών μας αδυναμιών, ώστε να βελτιωθεί περαιτέρω η εκπαίδευσή μας. Τα τουρνουά επίσης, όταν εφαρμόζονται ορθά, βοηθούν επίσης προς αυτή τη λειτουργία. Ο διαγωνισμός του αθλητή σε τουρνουά (όπως και στο sparring) είναι ένας τρόπος να γιορτάσει και να διερευνήσει περαιτέρω την πρόοδό του. Δείχνοντας δημόσια τις ικανότητές του και ανταγωνιζόμενος άλλους αθλητές, εκτίθεται στην κριτική εξέταση αυτών, κάτι που μπορεί σαφώς να είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για να διορθώσει και να ξεπεράσει τον εαυτό του. Βέβαια, προφανώς και δεν θα ενσαρκώνεται ή επιδιώκεται αυτό το υγιές πνεύμα της αυτοκριτικής και αυθυπέρβασης σε κάθε τουρνουά ή αγώνα. Δεν είναι ταυτόσημοι όροι ύπαρξης. Υπάρχουν πάντα τουρνουά (και μεμονωμένοι συμμετέχοντες) στους οποίους ο κεντρικός στόχος είναι η ταπείνωση του αντιπάλου – όπου ο στόχος δεν είναι η περαιτέρω εκπαίδευση, αλλά η μονομανής νίκη. Ο τελικός στόχος των πολεμικών τεχνών είναι πάντα η ίδια η εκπαίδευση. Απώτερο όραμα και επιθυμία είναι η αυθυπέρβαση ως μια εκδήλωση του να εξελίσσεσαι και συνεχώς να γίνεσαι, αντι του να καταλήξεις κάπου, και αυτό είναι κάτι ιδιαίτερο στις πολεμικές τέχνες που μοιράζονται πολύ λίγες άλλες αθλητικές επιδιώξεις.
Συμπέρασμα :
Η πρακτική των πολεμικών τεχνών, μπορεί να κατανοηθεί φανερά ως ένα είδος ενσάρκωσης και εκδήλωσης της Νιτσεϊκής αυθυπέρβασης. Βλέποντας τις μέσω αυτής της οπτικής, φωτίζονται σημαντικές πτυχές της μεθοδολογίας και της χρησιμότητάς τους.
«Χρειαζόμαστε περισσότερη, καλύτερη, ποιοτικότερη, λεπτομερέστερη εξάσκηση» …. Αυτή είναι από πολλές απόψεις μια σωστή περίληψη της θεώρησης των πολεμικών τεχνών ως μεθοδολογία αυθυπέρβασης. Δεν μπορεί κανείς να είναι πολεμικός καλλιτέχνης με τη στατική έννοια της κατοχής κάποιας ιδιότητας. Υφίσταται κάποιος ως πολεμικοτεχνίτης μόνο στο βαθμό που προσπαθεί αδιάλειπτα να γίνει η καλύτερη ενσάρκωση αυτού.